Bul

Aqılıy jetispewshilik — psixikanıń rawajlanıwı keshigetuǵın yamasa tolıq emes bolǵan jaǵday. Ol balalıq dáwirinde payda bolıp, biliw, sóylew, motor hám sociallıq qábiletlerge tásir etedi.

Bul kesellik emes, rawajlanıwdıń ózgesheligi. Durıs qollap-quwatlaw menen bala úyreniwi hám beyimlesiwi múmkin.

Dárejesi balanıń oqıw hám kúndelikli turmıstaǵı erkinlik dárejesine baylanıslı:

- F70 (jeńil) - bala ápiwayı bilim hám kásiplik kónlikpelerdi ózlestire aladı, salıstırmalı erkin;

- F71 (ortasha) - úyreniw qıyın, turaqlı qollap-quwatlaw kerek;

- F72 (awır) - qatnasıq hám ózine-ózi xızmet yetiw sheklengen;

- F73 (tereń) - bala tolıq járdemge mútáj.

Tiykarǵı belgileri

Aqılıy kemshilik kesellik emes, al rawajlanıwdıń ózine tán ózgesheligi bolıp, onda balaǵa bilim, sóylew, qarım-qatnas hám turmıslıq kónlikpeler qıyınıraq hám uzaqraq beriledi.

Bunday balalar rawajlanıwı, úyreniwi hám paydalı kónlikpelerdi ielewi múmkin, biraq olarǵa qosımsha járdem hám kóbirek waqıt kerek.

Kishkentaylarda belgiler kóbinese erte seziledi:

- keyninen eńbeklep júre baslaydı;

- átiraptaǵılarǵa ázzi múnásibette boladı;

- az baylanısta boladı;

- desedi keyinirek.

Múmkin bolǵan sebepler

- násillik hám genetikalıq ózgeshelikleri;

- hámiledarlıq dáwirindegi asqınıwlar (infekciyalar, kislorod jetispewshiligi, zıyanlı tásirler);

- awır yamasa asqınıwlı tuwıw;

- bala ómiriniń dáslepki jıllarında bas miy kesellikleri yamasa jaraqatları;

- erte jasta rawajlanıw hám qatnasıqtıń jetispewshiligi (qosımsha faktor sipatında).

Qaysı  jaslarda kóbirek diagnoz qoyıladı

Aqılıy kemshilik diagnozı ádette 3-4 jastan keyin, rawajlanıwdan anıq artta qalıw sezilerlikte bolǵanda qoyıladı.

Buzılıw dárejesi kóbinese 6-7 jasqa kelip anıqlanadı, bul dáwirde bala oqıwdı baslaydı hám kónlikpelerge qoyılatuǵın talaplar artadı.

Balanı qollap-quwatlaw

- qánigeler (psixolog, logoped, defektolog) menen islew;

- bala menen turaqlı sóylesiw hám onı túsiniwge járdem beriw;

- ápiwayı hám túsinikli shinigiwlar arqalı rawajlandırıw;

- sabırlı hám qollap-quwatlawshı ortalıq jaratıw;

- arnawlı bilimlendiriw baǵdarlamaları arqalı oqıtıw.

Este saqlaw kerek!

- aqılıy jetispewshilik - bul kesellik emes, al rawajlanıw ózgesheligi;

- hár bir bala ózine tán rawajlanadı;

- erte diagnoz hám járdem rawajlanıwdı jaqsılaydı;

- balanı basqalar menen salıstırmaw áhmiyetli;

- ata-ananıń qollap-quwatlawı sheshiwshi rol atqaradı.

Maman másláhátler balalar psixonevrologları tárepinen kórsetiledi.

Pedagogikalıq járdem 3 jastan baslap qánigelestirilgen mákemelerde hám inklyuziv bilimlendiriwde ámelge asırıladı.

Orta hám awır dárejedegi balalar ushın kúndizgi tárbiya xızmetleri bar.

Mákemelerge jiberiw ushın psixologiyalıq-medicinalıq-pedagogikalıq komissiyadan ótiw hám "Insan" oraylarına múrájat etiw zárúr.