Bu nima:

Bolaning to‘liq ko‘rligi (amavroz) — bu ko‘zdan kelayotgan tasvirning miyaga deyarli yoki umuman uzatilmaydigan holatidir. Bunday holatda bola buyumlarni, harakatlarni, ko‘pincha hatto yorug‘likni ham ko‘ra olmaydi. XKT-10 tasnifiga ko‘ra, bu holat H54 guruhiga (ko‘rlik va ko‘rish qobiliyatining pasayishi) kiradi. Amavrozda ko‘rish qobiliyati shunchalik pasayadiki, u bolaning mo‘ljal olishi va o‘rganish jarayonida yordam bera olmaydi.

Asosiy belgilari:

Chaqaloqda quyidagi belgilar kuzatilishi mumkin:

·        nigohini onasining yuziga yoki o‘yinchoqqa qaratmaydi;

·        ko‘zlarning yorqin predmetni "kuzatish" harakati yo‘q;

·        yorug‘likka juda sust yoki umuman javob bermaydi fonar, deraza);

·        ko‘zlarining “adashib” harakatlanishi, doimiy tebranishlar (nistagm) bo‘lishi mumkin;

·        bola ko‘rishdan ko‘ra eshitish va taktil sezgilarga ko‘proq tayanadi.

Kattaroq yoshdagi bolada kuzatiladigan belgilari:

·        odamlarni yuzidan tanimaydi, faqat ovoziga qarab yo‘naladi;

·        tez-tez qoqilib ketadi, buyumlarga uriladi, notanish joylarda yurishdan qo‘rqadi;

·        stol ustidagi o‘yinchoqlarni ko‘zi bilan tanimaydi, ularga faqat qo‘li bilan yetadi;

·       faqat yorug‘lik yoki qorong‘ilikni, “dog‘lar”ni ko‘rayotganini yoki umuman “hech narsa ko‘rmasligini” aytishi mumkin.

Agar ko‘rlik to‘r pardaning genetik kasalliklari bilan bog‘liq bo‘lsa, hayotning birinchi oylaridayoq nistagm, vizual fiksatsiyaning yo‘qligi seziladi va oftalmolog ERG orqali to‘r parda funksiyasining sezilarli pasayishini ko‘radi.

Ehtimoliy sabablari:

·       to‘r parda (retina) tug‘ma genetik kasalliklari (masalan, Leber amavrozi) yoki ko‘z hamda ko‘rish nervining rivojlanish anomaliyalari;

·       tug‘ruq paytida og‘ir gipoksiya va jarohatlar, chala tug‘ilgan chaqaloqlarda retinopatiya;

·       o‘z vaqtida operatsiya qilinmagan tug‘ma katarakta yoki glaukoma;

·       bosh miya va ko‘rish yo‘llarining og‘ir yallig‘lanishi yoki o‘smalari.

Ko‘plab hollarda hal qiluvchi omil — to‘r parda (retina), ko‘rish nervi yoki miya oksipital loblarining erta shikastlanishidir.

Xavf omillari:

·        сhala tug‘ilish va og‘ir retinopatiya;

·        еug‘ma katarakta yoki glaukoma bo‘lganda, o‘z vaqtida amalga oshirilmagan jarrohlik sababli kech tashrif.

Qaysi yoshda tashxis qo‘yiladi:

Tug‘ma shakllarda shubha hayotning dastlabki oylaridayoq paydo bo‘ladi, chunki bola atrofdagi dunyoga ko‘zlari bilan javob bermaydi.

Yakuniy tashxis odatda oftalmolog tekshiruvidan so‘ng, 1–2 yoshgacha aniqlanadi. Tekshiruvlarga yorug‘likka reaksiyani baholash, ko‘z tubini ko‘zdan kechirish, ERG kiradi; zarurat bo‘lsa MRT va genetik tekshiruvlar ham o‘tkaziladi.

Bolani qo‘llab-quvvatlash / Bolaga qanday yordam berish mumkin

·        Imkon qadar erta bolalar oftalmologi ko‘rigiga borish va to‘liq tekshiruvdan o‘tish;

·        Tuzatish mumkin bo‘lgan barcha kasalliklarni (katarakta, glaukoma, yallig‘lanish, o‘smalar) davolash;

·        Defektolog yoki tiflopedagogni jalb qilish: bolani mo‘ljal olish, o‘ziga xizmat ko‘rsatish va ko‘rish qobiliyatisiz muloqot qilishga o‘rgatish;

·        Eshitish, sezish va nutqni rivojlantirish, audiokitoblar, taktil o‘yinlardan foydalanish, keyinchalik Brayl alifbosini o‘rgatish;

·        Oilani psixologik qo‘llab-quvvatlash, nogironlikni rasmiylashtirish, ko‘rish qobiliyati cheklangan bolalar uchun sharoit yaratilgan bog‘cha va maktablarni topish.

Eslab qolish muhim!

Amavroz — bu og‘ir, lekin umidsiz holat emas. Ko‘rish qobiliyati yo‘qolishi mumkin, ammo bolaning aqli, qobiliyati va kelajagi unga qanday yordam ko‘rsatilishiga bog‘liq. Ba’zi holatlarda (masalan, katarakta yoki yallig‘lanishning bir qismi) vaqt juda cheklangan — davolanishni kechiktirish natijani butunlay o‘zgartirishi mumkin. Ko‘zi ojiz bolalarda erta reabilitatsiya va to‘g‘ri ta’lim orqali normal o‘qish, ishlash va mustaqil yashash imkoniyati mavjud. Shu sababli bolani uyda yashirmaslik va yordamni “keyinchalik”ga qoldirmaslik juda muhim. Ko‘rish holatini yakuniy baholash va harakatlar rejasini har doim bolalar oftalmologi va ixtisoslashgan mutaxassislar (tiflopedagoglar) belgilashi kerak.

- Yashash joyidagi davolash-profilaktika muassasalarida malakali bolalar oftalmologi, psixonevrolog va logoped maslahat beradi.

- Pedagogik yordam (tiflopedagog bilan mashg‘ulotlar) 3 yoshdan boshlab ixtisoslashtirilgan muassasalarda — maktabgacha ta’lim tashkilotlari hamda ta’lim muassasalarida amalga oshiriladi.

-  Yuqoridagi muassasalarga rasmiylashtirish uchun psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyadan xulosa olish talab etiladi. Komissiyadan o‘tish uchun ariza “Inson” ijtimoiy markazlari orqali amalga oshiriladi.