Bu nima

Bolalar autizmi — bu asab tizimi rivojlanishining buzilishi bo‘lib, u erta bolalik davrida namoyon bo‘ladi. U muloqot, ijtimoiy o‘zaro ta’sir va xulq-atvorda o‘ziga xos qiyinchiliklar bilan tavsiflanadi.

Ushbu holat autistik spektr buzilishlari (ASB) guruhiga kiradi. ASB turli darajada — yengildan og‘irgacha namoyon bo‘ladi va farqlar qo‘llab-quvvatlash darajasi, nutq va intellekt rivoji bilan belgilanadi.

Asosiy belgilar

Autizm belgilari turlicha bo‘lishi mumkin, ammo ko‘pincha quyidagilar kuzatiladi:

- muloqotga qiziqishning pastligi, ko‘z aloqasining sustligi, ismga javob bermaslik;

- nutqni tushunish va o‘z fikrlarini ifodalashdagi qiyinchiliklar;

- yakka o‘yinlarni afzal ko‘rish, boshqalarning his-tuyg‘ularini tushunishdagi qiyinchiliklar;

- takrorlanuvchi harakatlar va odatiy tartibga rioya qilish;

- cheklangan qiziqishlar, tovushlar, yorug‘lik va teginishga nisbatan noodatiy reaksiyalar;

- syujetli o‘yinning yo‘qligi, bir xil harakatlar;

- his-tuyg‘ularni ifodalashdagi qiyinchiliklar va vaziyatlarga nostandart munosabat.

Mumkin bo‘lgan sabablar

Autizmning aniq sabablari aniqlanmagan. U genetik va tashqi omillar ta’sirida rivojlanadi deb hisoblanadi.

- miyaning genetik moyilligi va rivojlanish xususiyatlari;

- homiladorlik va tug‘ruq asoratlari (infeksiyalar, asfiksiya, chala tug‘ilish);

- erta rivojlanish omillari (neyroinfeksiyalar, toksinlar, og‘ir kasalliklar).

Stress va atrof-muhit sharoitlari alomatlarni kuchaytirishi mumkin, ammo autizmga sabab bo‘lmaydi.

Qaysi yoshda aniqlanadi

- dastlabki belgilar 1 yoshgacha paydo bo‘lishi mumkin;

- 1–3 yoshda nutq va muloqotdagi kechikishlar aniq ko‘rinadi;

- ko‘pincha tashxis 2–5 yosh oralig‘ida qo‘yiladi.

Bolani qo‘llab-quvvatlash

Erta yordam bolaning rivojlanishiga katta ta’sir qiladi:

- uyda tinch va barqaror muhit yaratish;

- ota-onalarni bola bilan to‘g‘ri muloqot qilishga o‘rgatish;

- logoped, psixolog va defektolog bilan ishlash;

- rivojlantiruvchi terapiyalar (ABA, Floortime va boshqalar);

- sensor integratsiya mashg‘ulotlari;

- ta’lim muhitini moslashtirish;

- zarurat bo‘lsa — dori vositalari (faqat shifokor tavsiyasi bilan).

Muhim eslatma!

Bitta yoki bir nechta belgi autizm borligini anglatmaydi.

Shubha bo‘lsa, mutaxassisga murojaat qilish kerak.

Autizm emlash bilan bog‘liq emas. Har bir bola individual rivojlanadi.

To‘g‘ri yondashuv bilan bola jamiyatga moslashishi mumkin.

Malakali maslahatlar bolalar psixonevrologlari tomonidan yashash joyidagi muassasalarda beriladi.

To‘g‘ri qo‘llab-quvvatlash bilan bola ko‘nikmalarni o‘zlashtirishi, o‘qishi va jamiyatga moslashishi mumkin.

Ta’limiy yordam olish uchun “Inson” ijtimoiy markazlari orqali psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyadan o‘tish zarur.