Bu nima:

Boladagi katarakta — bu ko‘z gavharining xiralashuvi. Ko‘z gavhari “ichki linza” kabi ishlaydi va tasvirni retinaga fokuslaydi. Gavhar xiralashganda, tasvir noaniq bo‘ladi yoki miyaga yetib bormaydi. Bolalarda bu nafaqat “tuman”, balki ko‘zning normal ishlashini o‘rganmaslik xavfi tug‘diradi (ambliopiya, “dangasa ko‘z”).

Katarakta quyidagilarga bo‘linadi:

·        Tug‘ma — ko‘z gavhari tug‘ilgan paytda allaqachon xira;

·        Bolalik / o‘smirlik — xiralashish hayotning ilk yillarida yoki 20–30 yoshgacha paydo bo‘ladi.

Asosiy belgilar:

Kichkintoylarda:

·        Kulrang-oq yoki “sutli” qorachiq (ayniqsa chiroqli fotosuratlarda ko‘rinadi);

·        Bola o‘yinchoqni kuzatmaydi, “ko‘zga qarash” qilmaydi;

·        G‘ilaylik, “yuguruvchi” ko‘zlar (nistagmus);

·        Ko‘pincha bir ko‘z bilan qarashni afzal ko‘radi, boshini g‘alati egadi.

Kattaroq bolalarda:

·        “Tuman”, parda, akslar, o‘qishda qiyinchiliklar haqida shikoyat;

·        Uzoq yoki yaqin masofani yomon ko‘radi, ko‘zini qisadi;

·        Qorong‘ida yo‘nala olmaydi, yorqin yorug‘likdan qo‘rqadi.

Ushbu belgilarning har biri bolani bolalar oftalmologiga ko‘rsatish uchun sabab hisoblanadi.

Ehtimoliy sabablar:
Katarakta sabablari uning turiga bog‘liq:

Tug‘ma katarakta:

·        Homiladorlikning boshida onada infektsiyalar: qizamiq, toksoplazmoz, sitomegalovirus (CMV), gerpes va boshqalar;

·        Homiladorlikda ba’zi dorilarni qabul qilish, og‘ir toksikoz, radiatsiya;

·        Irsiy sindromlar (Down sindromi, metabolik kasalliklar — galaktozemiya va boshqalar);

·        Bola organizmida og‘ir kalsiy almashinuvi buzilishi, qandli diabet.

Olingan (bolalik/yosh) katarakta:

·        Ko‘z jarohatlari (urish, kiruvchi jarohatlar, uy va sport jarohatlari);

·        Boshqa ko‘z kasalliklari asoratlari;

·        Steroid dorilarni uzoq muddat qabul qilish;

·        Og‘ir tizimli kasalliklar (diabet, buyrak kasalliklari, revmatologik kasalliklar).

Muhim: Bolalarda katarakta deyarli hech qachon “yoshga bog‘liq” bo‘lmaydi — har doim aniq sabab mavjud va uni aniqlash zarur.

Qaysi yoshda ko‘proq tashxis qo‘yiladi:

·        Tug‘ma katarakta — tug‘ruqxona yoki hayotning ilk oylarida seziladi (yangi tug‘ilgan chaqaloq yaxshi tekshirilganda).

·        Bolalik / o‘smirlik kataraktasi odatda quyidagi yoshda aniqlanadi:

o   6 oylikdan 3–4 yoshgacha — bola o‘yinchoqlarga qiziqishni boshlaganda va faol tomosha qilayotganda;

o   Maktab yoshida — o‘qishda qiynalish, doskadan ko‘ra olmaslik, daftardagi harflarni noto‘g‘ri ko‘rish.

Katarakta qanchalik erta aniqlansa va ko‘rish qobiliyati baholansa, bolaning “ishchi” ko‘rishini saqlash imkoniyati shunchalik yuqori bo‘ladi.

Bolani qo‘llab-quvvatlash:

Asosiy g‘oya: agar ko‘zda ko‘rish imkoniyati mavjud bo‘lsa, uni imkon qadar erta berish kerak.

·        Avvalo — bolani bolalar oftalmologida to‘liq tekshirish (ko‘z tubi, ultratovush, zarur bo‘lsa OKT) orqali katarakta ko‘rishga xalaqit berayotganini aniqlash.

·        Kuchli tug‘ma katarakta odatda hayotning ilk oylarida operatsiya qilinadi; kichik yoki “chekka” xiralashishlar esa ba’zan diqqat bilan kuzatish bilan yetarli bo‘ladi.

·        Jarrohlik paytida xira ko‘z gavhari olib tashlanadi, o‘rniga sun’iy linza qo‘yiladi yoki keyin ko‘zoynak / kontakt linzalar bilan qoplanadi.

·        Jarrohlikdan keyin ham ish boshlanadi: ko‘zoynak yoki linzalar, ko‘pincha eng yaxshi ko‘z uchun yelimlar, shuningdek, miya yangi ko‘zni “qabul qilishi” va undan foydalanishni o‘rganishi uchun mashqlar kerak.

·        Uyda yorug‘lik yetarli bo‘lishi, yirik harflar, doskaga yaqinroq o‘rin — va ota-onaning nazorat tashriflarini o‘tkazib yubormasligi, shifokordan “nima uchun va keyin nima bo‘ldi?” deb so‘rashdan qo‘rqmasligi muhim.

Eslab qolish muhim!

·        Boladagi katarakta — bu hukm emas, balki vaqt poygasi: qanchalik kech aniqlansa va davolansa, ko‘zning normal ishlashini o‘rganmaslik xavfi shunchalik yuqori bo‘ladi.

·        Na tomchilar, na “xalq usullari” ko‘z gavharini tozalay olmaydi. Kuchli xiralashuvni yo‘qotishning yagona yo‘li — operatsiya.

·        Katarakta olib tashlangandan so‘ng bola “o‘z-o‘zidan tuzalmaydi” — unga uzoq muddatli ko‘zoynak, linza va ko‘rish qobiliyatini rivojlantirish mashqlari kerak.

·        Har qanday katarakta bilan faqat “katarakta” deb cheklanib qolmasdan, uning sababini (infeksiyalar, sindromlar, metabolik buzilishlar) aniqlash zarur.

Agar bola ko‘rishda qiyinchilik sezilsa, keyinchalik ko‘z hali ko‘rishni o‘rganishi mumkin bo‘lgan oylarni o‘tkazib yuborishdan ko‘ra, yana bir bor oftalmologga murojaat qilish ma’qul.

·        - Yashash joyidagi davolash-profilaktika muassasalarida malakali bolalar oftalmologi, psixonevrolog va logoped maslahat beradi.

·        - Pedagogik yordam (tiflopedagog bilan mashg‘ulotlar) 3 yoshdan boshlab ixtisoslashtirilgan muassasalarda — maktabgacha ta’lim tashkilotlari hamda ta’lim muassasalarida amalga oshiriladi. Shuningdek, agar bolada ikki tomonlama ko‘rish qobiliyati buzilishi aniqlangan bo‘lsa, pedagogik yordam maktabgacha ta’lim tashkilotlarining inklyuziv guruhlari va umumta’lim muassasalarining inklyuziv sinflarida ham tashkil etiladi.

·        - Yuqoridagi muassasalarga rasmiylashtirish uchun psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyadan xulosa olish talab etiladi. Komissiyadan o‘tish uchun ariza “Inson” ijtimoiy markazlari orqali amalga oshiriladi.