Bu nima:

Retinoblastoma — bu ko‘zning retina qatlamida rivojlanadigan yomon sifatli o‘sma, deyarli har doim erta bolalikda paydo bo‘ladi. O‘sma retina yetilmagan hujayralaridan o‘sadi, ko‘pincha bitta ko‘zni (ko‘proq) yoki ikkalasini bir vaqtda zararlaydi.

Davolashsiz kasallik hayot uchun xavfli bo‘lishi mumkin. Ammo erta aniqlansa va zamonaviy davolash qo‘llansa, 95 % dan ortiq bolalar sog‘ qoladi va ko‘plab hollarda ko‘z saqlanadi, ba’zan ko‘rish qobiliyati ham qisman saqlanadi.

Asosiy belgilari

Eng xarakterli “ogohlantiruvchi” belgilar:

·        Leykokoriya - "oq qorachiq", "mushuk ko‘zi" effekti - chaqnashli fotosuratda, qizil chaqnash o‘rniga - oq/sarg‘ish - hayotda qorachiqda xira oq "nurlanish" ko‘rinadi;

·        Ko‘z g‘ilayligi - ko ko‘z chetga yon tomonga qarab ketadi, ayniqsa bir tomonga;

·        Ko‘rish qobiliyatining pastligi: bola o‘yinchoqlarni o‘tkazib yuboradi, ekranga juda yaqin keladi, bir ko‘zi bilan qarash uchun boshini buradi;

·        Ba’zan:

- qizarish, og‘riq, ko‘zning kattalashishi

- qorachig‘i yorug‘likka toraymaydi, rangdor pardasi har xil rangda.

- og‘ir shaklida - bosh og‘rig‘i, vazn yo‘qotish, holsizlik

Boladagi har qanday leykokoriya yoki yangi g‘ilaylik - uni zudlik bilan oftalmologga ko‘rsatish uchun sababdir, "bog‘cha/maktabgacha kutamiz" emas.

Mumkin bo‘lgan sabablar:

Asosiy sabab — RB1 geni (13-xromosomadagi o‘sma supressor geni) buzilishi:

·        Merosiy shakl (~40 %)

o   Mutatsiya barcha hujayralarda mavjud, ona yoki otadan o‘tishi mumkin (yoki bolaning o‘zida yangi paydo bo‘ladi)

o   Ko‘pincha ikkala ko‘z ham zararlanadi, o‘sma ko‘p joyli bo‘ladi

o   Kelajakda boshqa o‘smalarga ham xavf mavjud → uzoq muddatli onkologik kuzatuv talab qilinadi

·        Merosiy bo‘lmagan shakl (~60 %)

o   Mutatsiyalar tasodifan faqat retina hujayralarida paydo bo‘ladi

o   Ko‘pincha bitta ko‘zda o‘sma hosil bo‘ladi

o   Aka-uka yoki opa-singillarga xavf minimal

Retinoblastoma jarohat, gadjetlar, “noto‘g‘ri multfilm” yoki “yomon parvarish” bilan bog‘liq emas — bu genetik buzilish, ota-onalar nazoratidan tashqarida.

Qaysi yoshda tashxis qo‘yiladi:

·        Ko‘pincha 6 oy – 2 yosh orasida

·        Deyarli barcha holatlar 5 yoshgacha aniqlanadi

·        6–7 yoshdan keyin retinoblastoma juda kam uchraydi

Bola uchun ko‘z tubini muntazam tekshirish juda muhim:

·        Pediatr yoki oftalmolog tomonidan rejalashtirilgan tekshiruvlarda

·        Agar oilada retinoblastoma bo‘lgan bo‘lsa, ayniqsa e’tibor berish kerak

Bolani qo‘llab-quvvatlash

Eng kichik shubha tug‘ilganda — masalan, fotosuratdagi oq qorachiq, ko‘zning g‘ilayishi yoki “xira” ko‘rinishi — darhol bolalar oftalmologiga murojaat qiling. Zarurat bo‘lsa, keyinchalik bola retinoblastoma davolanadigan respublika yoki viloyat markaziga yuboriladi.

Tekshiruv va davolash (lazer, “muzlatish”, kimyoterapiya, ba’zan ko‘zni olib tashlash va keyingi kosmetik protiz qo‘yish) har bir bola uchun alohida belgilanadi.

Birinchi maqsad — hayotni saqlash, keyin ko‘rish qobiliyati va tashqi ko‘rinishni himoya qilish.

Agar ko‘z olib tashlangan bo‘lsa, bolaga kosmetik protiz qo‘yiladi va u bolaning o‘sishi bilan muntazam yangilanadi.

Bu bolaga “hamma kabi” ko‘rinishga va tengdoshlari orasida o‘zini xotirjam his qilishga yordam beradi.

Eslab qolish muhim

- Oq ko‘z qorachig‘i, fotosuratdagi g‘alati jilvalar yoki ko‘zning g‘ilayishi — har doim shifokorga murojaat qilish kerak. Bir marta kechikishdan ko‘ra, o‘n marta tekshirib ko‘rish afzal;

- Retinoblastoma barvaqt aniqlanganda davolanishi mumkin bo‘lgan o‘sma. Bolaning hayotiy imkoniyatlari juda yuqori, ko‘p hollarda esa ko‘zni saqlab qolish ham mumkin;

- Davolanishdan so‘ng bola uzoq muddat davomida oftalmolog va onkolog nazoratida bo‘lishi lozim, ayniqsa irsiy shaklda — bu retsidivlar yoki boshqa o‘smalarni erta aniqlashga yordam beradi;

- Ota-onalar asosiy vazifani bajaradi: dastlabki belgilarni payqash, tezda yordam so‘rash va bolani davolash jarayonida doimiy qo‘llab-quvvatlash;

- Yashash joyidagi davolash-profilaktika muassasalarida malakali bolalar oftalmologi, psixonevrolog va logoped maslahat beradi;

- Pedagogik yordam (tiflopedagog bilan mashg‘ulotlar) 3 yoshdan boshlab ixtisoslashtirilgan muassasalarda — maktabgacha ta’lim tashkilotlari hamda ta’lim muassasalarida amalga oshiriladi;

- Yuqoridagi muassasalarga rasmiylashtirish uchun psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyadan xulosa olish talab etiladi. Komissiyadan o‘tish uchun ariza “Inson” ijtimoiy markazlari orqali amalga oshiriladi.