Bu nima:

Ko‘rish nervi – bu “kabel” bo‘lib, u orqali to‘r pardaning tasviri miyaga yetkaziladi.

     Ko‘ruv nervi atrofiyasi – bu “kabel” tolalarining bir qismi nobud bo‘lib, o‘rniga biriktiruvchi to‘qima paydo bo‘lishidir.

·        Agar tolalarning faqat bir qismi shikastlansa, qisman atrofiya deyiladi: ko‘rish pasayadi, lekin yo‘qolmaydi.

·        Agar deyarli barcha tolalar nobud bo‘lsa, ko‘rishning jiddiy buzilishi yoki ko‘rlik yuzaga kelishi mumkin.

Muhimi: allaqachon o‘lgan tolalarni tiklab bo‘lmaydi. Shifokorlarning vazifasi – jarayonni to‘xtatish va hali ishlayotgan tolalarni saqlab qolishdir.

Asosiy belgilar:

Kichik chaqaloqlar va bolalarda:

·        Bola diqqatini yaxshi jamlay olmaydi, onaning yuzi yoki o‘yinchoqlar yonidan “sirg‘anib” o‘tib ketadi

·        Yorqin narsalarga qo‘l cho‘zmaydi, ko‘pincha mebel yoki eshik romlariga uriladi;

·        Nistagmus bo‘lishi mumkin – ko‘zlar “silkinadi”, harakatlanadi;

·        qorachiq yorug‘likka reaksiya qiladi, lekin ba’zan reaksiya susayadi;

·        shifokor ko‘rikdan o‘tkazganda ko‘z tubida ko‘rish nervining rangpar diski ko‘rinadi.

4–5 yoshdan katta bolalarda:

·        “Uzoq yoki yaqin ko‘ra olmayman” degan shikoyatlar, ko‘zoynak kutgan natijani bermaydi;

·        Ko‘rish maydonining markazida yoki chetida “tuman, dog‘ yoki teshik” his qilinadi;

·        Chiroq past bo‘lganda yoki quyosh botishida yo‘nala olmaydi;

·        Ranglarni (qizil/yorqin yashil, ko‘k) aniqlash qiyinlashadi;

·        Ko‘zlar tez charchaydi, o‘qish va o‘rganish paytida bosh og‘rishi paydo bo‘ladi.

Muhim: Ko‘rishning har qanday barqaror yomonlashishi, ayniqsa bir ko‘zda bo‘lsa, bolani darhol bolalar oftalmologiga, ko‘pincha nevrologga ko‘rsatish zarur.

Ehtimoliy sabablar:

Tug‘ma yoki erta paydo bo‘lgan:

·        Genetik sindromlar va nasliy neyropatiyalar

·        Tug‘ruq paytida og‘ir gipoksiya va asfiksiya

·        Homiladorlikda ichki infektsiyalar (TORCH)

·        Miya rivojlanishidagi nuqsonlar

·        Gidrosefaliya (miya suyuqligi ortishi)

Orttirilgan (keyinchalik paydo bo‘lgan) sabablar:

·        Optik nevrit

·        Uzoq davom etgan yuqori bosh yoki ko‘z ichidagi bosim (shu jumladan glaukoma)

·        Miya yoki ko‘z orbitalaridagi o‘sma

·        Qon tomir falokatlari (tromb, og‘ir anemiya, katta qon yo‘qotish)

·        Bosh jarohatlari

·        Og‘ir zaharlanishlar

·        Sistemsiz autoimmun yoki metabolik kasalliklar

Muhim: Ko‘ruv nervi atrofiyasi deyarli har doim boshqa jiddiy muammoning natijasidir. Shu sababli, asosiy sababni aniqlash va birinchi navbatda davolash zarur.

Qaysi yoshda diagnostika ko‘proq qo‘yiladi?

Bu ko‘pincha sababga bog‘liq:

·        Tug‘ma shakllar – hayotning ilk oylarida yoki 2–3 yoshgacha seziladi. Bola ko‘rishni boshidan yaxshi amalga oshirmaydi.

·        Olingan (keyinchalik paydo bo‘lgan) shakllar – odatda 3–4 yoshdan 10–12 yoshgacha aniqlanadi. Bola ko‘rish bilan bog‘liq shikoyatlar bildiradi va bog‘cha yoki maktabdagi faoliyatida qiyinchiliklar paydo bo‘ladi.

·        O‘smirlar – zaharlanishlar, skleroz, o‘sma va boshqa kasalliklar natijasida aniqlanishi mumkin.

Muhim: Ko‘rish pasayishi va uning sababini iloji boricha erta aniqlash – ko‘ruv nervi funksiyasini saqlash imkoniyatini oshiradi.

Bolani qo‘llab-quvvatlash

Ko‘ruv nervi atrofiyasi bo‘lgan bolani qo‘llab-quvvatlash bir qator bosqichlardan iborat: avvalo oftalmolog va nevrolog ko‘rigini kechiktirmaslik, keyin sababni davolash va nervni qo‘llab-quvvatlash (dori-darmonlar, fizioterapiya), shundan so‘ng hayot va o‘qishni ko‘rishga moslashtirish (ko‘zoynak, yorug‘lik, katta shrift, mutaxassislar yordami). Har bir bosqichda eng muhimini yodda tutish – bola “ko‘z kasalligi” emas, oddiy bola, unga ayniqsa sizning ishonchingiz va tinchligingiz kerak.

Muhim eslatmalar!

- Ko‘ruv nervi atrofiyasi (H47.2) – jiddiy signal hisoblanadi. Ko‘rishning yomonlashishini erta aniqlash, bolani tezkor tekshiruvdan o‘tkazish va sababni davolash muhim, “o‘zi o‘tib ketadi” deb kutmaslik kerak.

- Qisman atrofiyada ko‘rish ko‘pincha bir necha yil davomida barqaror saqlanishi mumkin, agar barcha chora-tadbirlar o‘z vaqtida amalga oshirilsa.

- “Mo‘jizaviy” tomchilar va oziqaviy qo‘shimchalar (BOD) oftalmolog va nevrolog o‘rnini bosa olmaydi. Bolalar bog‘cha va maktabda maxsus yordam va moslashtirishga haqlidir.

- Yashash joyidagi davolash-profilaktika muassasalarida malakali bolalar oftalmologi, psixonevrolog va logoped maslahat beradi.

- Pedagogik yordam (tiflopedagog bilan mashg‘ulotlar) 3 yoshdan boshlab ixtisoslashtirilgan muassasalarda — maktabgacha ta’lim tashkilotlari hamda ta’lim muassasalarida amalga oshiriladi.

-  Yuqoridagi muassasalarga rasmiylashtirish uchun psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyadan xulosa olish talab etiladi. Komissiyadan o‘tish uchun ariza “Inson” ijtimoiy markazlari orqali amalga oshiriladi.