Bu nima

Bolalar serebral falaji (BSF) — bu bolaning miyasiga yetkazilgan shikastlanish natijasida harakatlar, tana holati va muvofiqlashtirish buziladigan holatdir.

BSF harakatlarga, tana holatiga, mushak tonusiga va muvofiqlashtirishga ta’sir qiladi. Uning namoyon bo‘lishi turlicha bo‘lishi mumkin — yengil shakllardan tortib, yanada yaqqol holatlargacha. Shu bilan birga, aql-idrok to‘liq yoki qisman saqlangan bo‘lishi mumkin va BSFga ega bo‘lgan ko‘plab bolalar o‘qiydi, muloqot qiladi va rivojlanadi.

Asosiy belgilari

BSF (bolalar serebral falaji) turli bolalarda turlicha namoyon bo‘ladi, ammo ko‘pincha quyidagilar kuzatiladi:

- motor rivojlanishining kechikishi (boshini ushlash, ag‘darilish, o‘tirish, yurish kechikadi);

- mushak tonusining buzilishi: mushaklar haddan tashqari tarang (spastik) yoki aksincha, bo‘shashgan bo‘lishi mumkin;

- harakatlarda noqulaylik, yurish, muvofiqlashtirish va muvozanatni saqlashda qiyinchiliklar;

- g‘ayritabiiy holatlar, oyoqlarni chalishtirish, “oyoq uchida” yurish.

Bundan tashqari, quyidagilar kuzatilishi mumkin:

- nutq va yutish bilan bog‘liq buzilishlar;

- ko‘rish va eshitish bilan bog‘liq muammolar;

- epileptik xurujlar;

- intellektual qiyinchiliklar (biroq ayrim bolalarda intellekt saqlangan bo‘ladi).

Ehtimoliy sabablar

Homiladorlik davrida:

- onaning surunkali kasalliklari;

- bachadon ichidagi infeksiyalar;

- yo‘ldosh (platsenta) qon aylanishining buzilishi, gipoksiya (kislorod yetishmovchiligi);

- homiladorlikning og‘ir asoratlari.

Tug‘ruq vaqtida:

- asfiksiya (bo‘g‘ilish);

- tug‘ruq jarohatlari;

- juda tez yoki aksincha, cho‘zilgan tug‘ruq, muddatidan oldin tug‘ilish.

Tug‘ruqdan keyin:

- miyaning og‘ir infeksiyalari (meningit, ensefalit);

- bolada insult;

- bosh miya sohasining og‘ir jarohatlari.

Ko‘pincha bir nechta omillar bir vaqtda uchraydi.

Odatda qaysi yoshda tashxis qo‘yiladi

Dastlabki xavotirli belgilar hayotning ilk oylaridayoq kuzatilishi mumkin (bola boshini ushlay olmaydi, juda bo‘sh yoki aksincha, haddan tashqari tarang bo‘ladi).

Ko‘pincha BSF tashxisi 1 yoshdan 3 yoshgacha bo‘lgan davrda tasdiqlanadi.

Bolani qo‘llab-quvvatlash:

BSFda yordam — mutaxassislarning muntazam va jamoaviy ishidir:

- nevrolog — kuzatadi, tashxis qo‘yadi, zarur bo‘lsa dori-darmonlar buyuradi (tutqanoq, spastiklik va boshqalar uchun);

- fizioterapevt, DJT instruktori, reabilitolog — mashqlar, vertikalizatsiya va yurishni o‘rgatish bilan shug‘ullanadi;

- logoped, defektolog, psixolog, ergoterapevt — nutq, tafakkur, o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish, o‘yin va muloqot ko‘nikmalarini rivojlantiradi;

- ortoped — bo‘g‘imlar va umurtqa pog‘onasini nazorat qiladi, ortezlarni tanlaydi, zarur bo‘lsa jarrohlik muolajalarini tavsiya etadi.

Ota-onalarning roli:

- mutaxassislar tavsiyalariga amal qilib, bola bilan muntazam shug‘ullanish;

- bolaning har qanday faollik urinishlarini qo‘llab-quvvatlash.

Reabilitatsiya qanchalik erta boshlansa, bola shunchalik ko‘p ko‘nikmalarni o‘zlashtira oladi.

Eslab qolish muhim!

BSF yosh o‘tishi bilan yomonlashmaydi, lekin reabilitatsiyasiz ikkilamchi muammolar (kontrakturalar, deformatsiyalar, skolioz) paydo bo‘lishi mumkin.

BSF bilan og‘rigan ko‘plab bolalar qo‘llab-quvvatlash va reabilitatsiya sharoitida yurishlari, o‘qishlari, muloqot qilishlari, ishlashlari va iloji boricha mustaqil bo‘lishlari mumkin.

Tashxisni faqat nevropatolog qo‘yadi.

- Malakali maslahat yashash joyidagi davolash-profilaktika muassasalarida ortoped-travmatologlar tomonidan ko‘rsatiladi.

Reabilitatsiya quyidagi bosqichlarda amalga oshiriladi:

- 2 yoshdan — ixtisoslashtirilgan muassasalarda (maktabgacha ta’lim tashkilotlari);

- 3 yoshdan — maktabgacha ta’lim tashkilotlarining inklyuziv guruhlarida;

- 7 yoshdan — umumta’lim va ixtisoslashtirilgan maktablarning inklyuziv sinflarida.

Yuqoridagi muassasalarga joylashtirish uchun psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyadan o‘tish zarur. Buning uchun “Inson” ijtimoiy xizmat markazlariga murojaat qilinadi.