Bu nima:

Anoftalm — bu tug‘ma yoki keyinchalik hosil bo‘lgan holat bo‘lib, unda ko‘z olmasi butunlay yo‘q yoki faqat rivojlanmagan urug‘cha mavjud bo‘ladi, u ko‘rishga qodir emas. Poraqlangan tomondagi ko‘rish butunlay yo‘q va tiklanmaydi.

Asosiy belgilari:

Yangi tug‘ilgan chaqaloqda:

·        bo‘sh yoki “chuqurlashgan” ko‘z yoriqligi;

·        juda tor yoki “tor shakldagi” ko‘z yoriqligi;

·        qisqa, ba’zan deformatsiyalangan ko‘z qovoqlari;

·        vaqt o‘tishi bilan yuzning zararlangan tomoni assimetrik bo‘lishi mumkin.

Agar faqat bir ko‘z zararlangan bo‘lsa, ikkinchi ko‘z normal bo‘lishi va bola undan orientatsiya qilishda foydalanishi mumkin.

Mumkin bo‘lgan sabablari:

Tug‘ma anoftalm:

·        Genetik sindromlar va mutatsiyalar (SOX2, PAX6 va boshqalar);

·        Homiladorlik davrida og‘ir ichki infeksiyalar (qizamiqcha, gerpes, toksoplazmoz);

·        Homiladorlikning dastlabki oylarida teratogen omillar: alkogol, giyohvand moddalar, ayrim dori vositalari, radiatsiya, kimyoviy moddalar;

·        Amniotik tortilishlar — homila qopchasi ichidagi iplar ko‘z urug‘chasini siqishi.

Keyinchalik hosil bo‘lgan (o‘tkazilgan) anoftalm:

·        Ko‘zni og‘ir jarohat, o‘smalar yoki davolanmagan yallig‘lanish tufayli jarrohlik yo‘li bilan olib tashlash (enukleatsiya).

Qaysi yoshda tashxis qo‘yiladi:

·        Ko‘pincha tug‘ruqxona yoki hayotning dastlabki oylarida neonatolog va bolalar oftalmologi ko‘rigida aniqlanadi.

·        Qo‘shimcha tekshiruvlar: ko‘z ultratovushi (UZT), orbita KT, ba’zan genetik tahlil.

Bolani qo‘llab-quvvatlash:

Maqsad — ko‘zni tiklash emas, balki yuzning simmetrik o‘sishini ta’minlash va bolaga tinch, faol hayot yaratish.

·        Erta protizlash: birinchi protez hayotning dastlabki oylarida qo‘yiladi, keyinchalik orbita va yuz suyaklari normal shakllanishi uchun protez o‘lchami muntazam oshiriladi.

·        Bola o‘sib borgani sayin, kerak bo‘lsa, qovoqlar va ko‘z yoriqlari bo‘yicha operatsiyalar amalga oshiriladi, shunda ko‘z tabiiyroq ko‘rinadi.

·        Ikkinchi ko‘zni “oltin kabi” asrash: oftalmolog ko‘rigidan o‘tish, jarohatlardan himoya qilish, har qanday muammolarni o‘z vaqtida davolash.

Muhim eslatmalar:

-        Anoftalm hayotga xavf tug‘tirmaydi, lekin davolanmasa yuzda jiddiy assimetriya va bolaning psixologik travmasi rivojlanadi.

-        Protezlashni iloji boricha erta boshlash bolaning tashqi ko‘rinishini yaxshilaydi va kelajakdagi o‘zini qadrlashiga yordam beradi.

-        Bir ko‘zli bola normal o‘qiy oladi, do‘stlashadi, sport bilan shug‘ullanadi — shart shuki, ota-ona va shifokorlar uni “ortiqcha xavotir” bilan cheklamay, xavfsiz va to‘liq hayot sharoitini yaratishlari kerak.

-        Yashash joyidagi davolash-profilaktika muassasalarida malakali bolalar oftalmologi, psixonevrolog va logoped maslahat beradi.

-        Pedagogik yordam (tiflopedagog bilan mashg‘ulotlar) 3 yoshdan boshlab ixtisoslashtirilgan muassasalarda — maktabgacha ta’lim tashkilotlari hamda ta’lim muassasalarida amalga oshiriladi;

-        Yuqoridagi muassasalarga rasmiylashtirish uchun psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyadan xulosa olish talab etiladi. Komissiyadan o‘tish uchun ariza “Inson” ijtimoiy markazlari orqali amalga oshiriladi.