Bu nima:

Motor alaliya (F80.1) og‘ir nutq buzilishidir. Bola gapirayotganlarini eshitadi va umuman tushunadi, lekin o‘zi deyarli gapirmaydi yoki juda kam gapiradi va tovush talaffuzi buzilgan bo‘ladi.

Sababi miyaning nutq zonalari noto‘g‘ri ishlaydi: miya fikrni so‘z va iboraga "yig‘a" olmaydi.

Motor alaliyaning asosiy ko‘rinishlari va darajalari:

Og‘ir daraja - 1 daraja (anartriyaga yaqin/to‘liq motor alaliya): bola umuman gapirmaydi, hatto ayrim tovushlar yoki so‘zlarni ham talaffuz qilmaydi.

O‘rta Daraja - 2-daraja (ekspressiv nutqning rivojlanmaganligi): ayrim tovushlarni va oddiy maishiy so‘zlarni talaffuz qiladi, lekin ibora va gap tuza olmaydi.  So‘z boyligi kam, nutqi agrammatik (xatolar ko‘p).

Yengil Daraja - 3 daraja:

·       bola gapiradi, lekin tovush talaffuzi buzilgan.

·       gap tuza oladi, lekin nutqi tushunarsiz, xatolari bor.

·       tovushlarni, bo‘g‘inlarni to‘g‘ri talaffuz qilishda, nutq apparatini boshqarishda qiyinchiliklar mavjud.

Asosiy belgilari:

Ko‘pincha ota-onalar quyidagilarni sezadilar:

• 2-3 yoshda so‘zlar yoki ularning birliklari yo‘q, 4-5 yoshda - iboralar yo‘q.
• Bola "bo‘lib-bo‘lib" gapiradi: "oyi ichsin," "dada mashina," predlogsiz va qo‘shimchalarsiz.
• So‘z boyligi juda kam: bir-ikki so‘z va ko‘p imo-ishoralar.
• So‘zlar buzilgan: uzun so‘zlar qisqargan yoki o‘zgargan (“vertolyot” → “to-lot”).
• Oddiy iltimoslarni odatda tushunadi, lekin ayta olmaydi.
• Qo‘llarning mayda motorikasi buzilgan.

Ehtimoliy sabablari:

Motor alaliya miyaning nutq zonalari (Brok sohasi va qo‘shni zonalar) ning erta shikastlanishi bilan bog‘liq.

Bu ko‘pincha quyidagilar tufayli sodir bo‘ladi:

• og‘ir homiladorlik (toksikoz, infeksiyalar, homila gipoksiyasi);
• erta yoshda boshdan kechirilgan meningit, ensefalit, bosh miya jarohatlari;
• Bolalar serebral falaji, epilepsiya, markaziy asab tizimining shikastlanishi, insultlardan keyin.

Qaysi yoshda tashxis qo‘yiladi:

• Birinchi ogohlantirish qo‘ng‘irog‘i - 2 yoshda, agar bola deyarli gapirmasa.
• 2-3 yoshda logoped, psixonevrolog va nevrolog ko‘pincha "Nutq rivojlanishining kechikishi" deb yoziladi.
• 3–4 yosh va undan katta, agar eshitish normal, tushunish saqlangan, lekin nutq deyarli yo‘q bo‘lsa, F80.1 “motor alaliya” tashxisi aniqroq qo‘yiladi.

"Maktabgacha" kutish mumkin emas: logoped bilan iloji boricha ertaroq shug‘ullanishni boshlash kerak.

Bolani qo‘llab-quvvatlash:

Nevropatolog, logoped-defektolog maslahati zarur. Logoped bosqichma-bosqich o‘rgatadi: tushunish → tovushlarni takrorlash → So‘zlar va jumlalarni gapirish. Uyda - oddiy jumlalarni tez-tez ishlatish, harakatlarni talaffuz qilish orqali tushuntirish.

Eslab qolish muhim!

Motor alaliya - bu miyaning nutq zonalari faoliyatining buzilishi. Bola aytadiganidan ko‘ra ko‘proq tushunadi, shuning uchun u bilan doim muloqot qilish muhim. Agar 2-3 yoshda bola deyarli gapirmasa, lekin yaxshi tushunsa - bu kutish emas, balki mutaxassislarga murojaat qilish uchun signal.

- Malakali maslahatlar yashash joyi bo‘yicha davolash-profilaktika muassasalarida psixonevrologlar va logopedlar tomonidan ko‘rsatiladi.

- Pedagogik ishlar 3 yoshdan boshlab ko‘p tarmoqli ixtisoslashtirilgan, shuningdek maktabgacha ta’lim tashkilotlarining inklyuziv guruhlarida olib boriladi.

- Yuqorida ko‘rsatilgan muassasalarga rasmiylashtirish uchun xulosa olish maqsadida “Inson” ijtimoiy xizmatlar markaziga murojaat qilib, psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyadan  o‘tish zarur.