Bu nima:

Ko‘z gavhari siljishi – bu ko‘zning ichki “linzasi” (gavhari) o‘z joyidan siljishi holatidir.

Gavhar yupqa paylar bilan ushlab turiladi; agar ular cho‘zilgan yoki uzilgan bo‘lsa, gavhar chetga yoki pastga siljiydi.

·        Q12.1 – ko‘z gavhari tug‘ilgandan boshlab siljigan (tug‘ma siljish).

·        H27.1 – siljish keyinchalik paydo bo‘lgan (masalan, jarohat yoki kasallikdan keyin).

Natija: bola xira va “qiyshiq” ko‘radi; kuchli siljishlarda ko‘z bosimi oshishi, glaukoma rivojlanishi va to‘r parda ko‘chishi xavfi ortadi.

Asosiy belgilar

Bolada quyidagilar kuzatilishi mumkin:

·        Ko‘rish qobiliyatining pasayishi – bola ko‘zlarini qisadi, kitoblar va o‘yinchoqlarni o‘ziga yaqinlashtiradi, ba’zan narsalarni o‘tkazib yuboradi.

·        “Qiyshiq” tasvir – ikkilanish, buzilgan harflar, “yoyilgan” satrlar.

·        Ko‘z qorachig‘ining noodatiy ko‘rinishi – markazdan tashqarida joylashgan ko‘rinadi, ko‘z gavharining cheti qorachiqda ko‘rinishi mumkin.

·        Rangdor parda va gavhar titrashi (iridodonez, fakodonez) – ko‘z harakatlanganda “titrayotgandek” ko‘rinadi.

·        Qizil, og‘riqli ko‘z va kuchli og‘riq shikoyatlari – xavotirli signal; old kameraga chiqish va ko‘z ichki bosimining oshishi mumkin.

Ehtimoliy sabablar

Tug‘ma (ko‘pincha irsiy) sabablar:

·        Marfan, Weil–Marchezani, Ehlers–Danlos sindromlari va boshqa biriktiruvchi to‘qima kasalliklari;

·        Ko‘z gavharini bog‘lovchi apparatning tug‘ma anomaliyalari (kuchsiz yoki qisman yo‘qolgan “ipchalar”);

·        Gavharning boshqa ko‘rinishlarsiz izolyatsiyalangan oilaviy ektopiyasi.

Xarid qilingan sabablar:

·        Ko‘z yoki bosh jarohati (maktab yoshidagi bolalarda eng ko‘p uchraydigan sabab);

·        O‘tkazib yuborilgan katarakta, yuqori/yaqin yoki uzoqni ko‘rish bilan bog‘liq muammolar, ko‘z olmasining cho‘zilishi;

·        Ko‘z ichi operatsiyalaridan keyingi asoratlar;

·        Ko‘z ichidagi surunkali yallig‘lanishlar.

Qaysi yoshda ko‘proq tashxis qo‘yiladi?

·        Tug‘ma shakllar – chaqaloqlik davrida yoki hayotning dastlabki yillarida (0–5 yosh) seziladi; ba’zan dastlab Marfan sindromi aniqlanadi, keyin esa gavharning siljishi aniqlanadi.

·        Travmatik siljishlar – har qanday yoshda yuz berishi mumkin, ko‘pincha maktab yoshidagi faol bolalarda uchraydi.

·        Ba’zi holatlar bog‘cha yoki maktabda ko‘rish qobiliyati tekshirilayotganda aniqlanadi; bunda bola “qatorlarni ko‘rmaydi”.

Bolani qo‘llab-quvvatlash

·        Har qanday shubha bo‘lganda (ko‘rish qobiliyati yomonlashsa, qorachiq g‘alati bo‘lsa, og‘riq yoki ko‘zning keskin qizarishi kuzatilsa) – zudlik bilan bolalar oftalmologiga, yaxshisi ixtisoslashtirilgan bolalar/respublika markaziga murojaat qilish kerak.

·        Yengil va barqaror siljishlar ba’zan ko‘zoynak yoki kontakt linzalar yordamida kuzatiladi va tuzatiladi, ammo doimo shifokor nazorati ostida bo‘lishi shart.

·        Kuchli siljish, og‘riq yoki yuqori ko‘z bosimi bo‘lsa – operatsiya: siljigan ko‘z gavhari olib tashlanadi (ba’zan shishasimon tananing bir qismi bilan birga) va rangdor parda yoki skleraga mahkamlangan sun’iy linza (IOL) o‘rnatiladi.

Operatsiyadan keyin zarur chora-tadbirlar:

·        Tomchilar (yallig‘lanishga qarshi, zarurat bo‘lsa – gipotenziv);

·        Optik korreksiya;

·        Ambliopiyani davolash (yaxshi ko‘radigan ko‘zni okklyuziya qilish, jismoniy mashqlar);

·        Irsiy sindromlarda – kardiolog, genetika va pediatr nazorati.

Eslab qolish muhim

·        Ko‘z gavharining siljishi tomchilar bilan davolanmaydi – bu “ko‘z charchog‘i” emas, balki mexanik muammodir.

·        To‘satdan paydo bo‘lgan og‘riq, keskin qizarish yoki “ko‘rmayapman” shikoyati – o‘tib ketguncha kutib o‘tirmasdan, zudlik bilan oftalmologik shifoxonaga murojaat qilish kerak.

·        Bola bolalar oftalmologi ko‘rigiga va (zarurat bo‘lsa) jarrohlik amaliyotiga qanchalik erta borsa, ko‘rish qobiliyatini saqlab qolish va glaukoma hamda to‘r parda ko‘chishining oldini olish imkoniyati shunchalik yuqori bo‘ladi.

·        Irsiy shakllarda aka-uka yoki opa-singillarni tekshirish maqsadga muvofiq – ularda muammo hali alomatlarsiz bo‘lishi mumkin.

Qisqasi: ko‘z gavharining siljishi jiddiy, ammo umidsiz emas. Asosiysi – bolaning shikoyatlariga e’tibor berish va mutaxassislarga o‘z vaqtida murojaat qilish.

- Yashash joyidagi davolash-profilaktika muassasalarida malakali bolalar oftalmologi, psixonevrolog va logoped maslahat beradi.

- Pedagogik yordam (tiflopedagog bilan mashg‘ulotlar) 3 yoshdan boshlab ixtisoslashtirilgan muassasalarda — maktabgacha ta’lim tashkilotlari hamda ta’lim muassasalarida amalga oshiriladi. Shuningdek, agar bolada ikki tomonlama ko‘rish qobiliyati buzilishi aniqlangan bo‘lsa, pedagogik yordam maktabgacha ta’lim tashkilotlarining inklyuziv guruhlari va umumta’lim muassasalarining inklyuziv sinflarida ham tashkil etiladi.

-  Yuqoridagi muassasalarga rasmiylashtirish uchun psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyadan xulosa olish talab etiladi. Komissiyadan o‘tish uchun ariza “Inson” ijtimoiy markazlari orqali amalga oshiriladi.