Bu nima:

Dizartriya nerv sistemasining shikastlanishi natijasida nutqning buzilishidir.  Miya nutq uchun mas’ul bo‘lgan mushaklarni "yomon boshqaradi": lablar, til, yonoqlar, yumshoq tanglay, ovoz paychalari, nafas olish mushaklari.

Natijada bola to‘g‘ri gapirmoqchi bo‘ladi, lekin mushaklar “eshitmaydi”, so‘zlar noaniq, nutq “og‘zida qovurilgan kabi” bo‘ladi.

XKT-10 dagi R47.1 kodi - "dizartriya va anartriya" (anartriya - aniq nutq umuman bo‘lmagan oxirgi variant).

Asosiy belgilari:

• nutq noaniq, bo‘lak-bo‘lak, "so‘zlarni tushunish" qiyin;
• tovushlarni noto‘g‘ri talaffuz qiladi;
• og‘zi ko‘pincha yarim ochiq, so‘lagi oqadi, tili "dangasa," yaxshi harakat qilmaydi;
• ovoz past, bo‘g‘iq, ba’zan "burun orqali," deyarli ohangsiz;
• yuz ifodasi yomon, lab va til harakatlari cheklangan yoki aksincha, "bo‘shashgan."

Ko‘pincha nutq bilan birga mayda motorika, koordinatsiya ham zarar ko‘radi, BSF yoki boshqa nevrologik muammolar belgilari bo‘lishi mumkin.

Ehtimoliy sabablari:

Bu har doim MNT ning organik shikastlanishidir.

Ko‘pincha:

• homiladorlik va tug‘ruqdagi asoratlar: gipoksiya, toksikoz, rezus-konflikt, prematur, tug‘ruq travmalari, asfiksiya;
• bolalar serebral falaji (BSF bilan og‘rigan bolalarning ko‘pchiligida dizartriyaning turli darajalari mavjud);
• og‘ir neyroinfeksiyalar (meningit, ensefalit), bosh miya jarohatlari;
• kamroq uchraydigan - o‘smalar, insultlar, genetik kasalliklar, og‘ir intoksikatsiyalar.

Ya’ni avval miya, keyin esa nutq aziyat chekadi.

Qaysi yoshda tashxis qo‘yiladi:

Chaqaloqlikdagi birinchi ogohlantirish signallari:

• kuchsiz qichqiriq, sust emish, tez-tez nafas olish;
• kechikkan yoki yomon guvillash va go‘ldirash.

Ko‘pincha "dizartriya" tashxisi 3-5 yoshda, logopedik va nevrologik tekshiruvlardan so‘ng aniqlanadi:

• nutq yosh me’yoridan ancha orqada qoladi;
• Logoped tekshiruv paytida tipik manzarani aniqlaydi: artikulyatsiya buzilishlari + nevrologik belgilar.

Bolani qo‘llab-quvvatlash:

Dizartriyada kutish emas, balki mutaxassislar jamoasi bilan ishlash muhim: nevrolog + logoped, zarur bo‘lsa, DJT va massaj.

Ota-onalarga  har kuni uyda logopedik mashqlar (artikulyatsion gimnastika), mayda motorikani rivojlantirish (shakl yasash, barmoq o‘yinlari, konstruktor), bola bilan suhbatlashishlari tavsiya etiladi.

Eslab qolish muhim!

• Dizartriya asab tizimining buzilishi natijasidir.
• Kompleks yordam (nevrolog + logoped + reabilitatsiya) qanchalik erta boshlansa, nutqni tushunarli qilish imkoniyati shunchalik yuqori bo‘ladi.

 Dizartriyaga har qanday shubha bo‘lsa, bolani iloji boricha tezroq nevrolog va logopedga ko‘rsatish kerak.

- Malakali maslahatlar yashash joyi bo‘yicha davolash-profilaktika muassasalarida psixonevrologlar va logopedlar tomonidan ko‘rsatiladi.

- Pedagogik ishlar 3 yoshdan boshlab ko‘p tarmoqli ixtisoslashtirilgan, shuningdek maktabgacha ta’lim tashkilotlarining inklyuziv guruhlarida olib boriladi.

- Yuqorida ko‘rsatilgan muassasalarga rasmiylashtirish uchun xulosa olish maqsadida “Inson” ijtimoiy xizmatlar markaziga murojaat qilib, psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyadan  o‘tish zarur.