Bu nima:

Bolalarda glaukoma – bu shunchaki “ko‘z ichidagi yuqori bosim” emas, balki ko‘rish nervi zararlanishi va ko‘rish asta-sekin yo‘qolishi bilan kechadigan kasallikdir.

Glaukomada ko‘z ichidagi suyuqlik chiqishi buziladi, bosim oshadi (yoki ko‘z odatdagi bosimga juda sezgir bo‘ladi) va nerv asta-sekin shikastlanadi.

Turlari:

·        Tug‘ma glaukoma – ko‘z tug‘ilganda noto‘g‘ri shakllangan.

·        Ikkilamchi glaukoma – boshqa ko‘z kasalligi yoki davolash natijasida kelib chiqadi (jarohat, uveit, katarakta/afakiya, steroidlar va boshqalar).

Eslatma: nazorat va davolashsiz, bolalarda glaukoma jiddiy ko‘rish pasayishi yoki ko‘rlikka olib kelishi mumkin, shuning uchun uni erta aniqlash va davolash muhimdir.

Asosiy belgilar:

Bolalarda simptomlar yoshga va glaukomaning turiga bog‘liq, ammo quyidagi “qizil chiroqlar” mavjud:

Tug‘ma glaukoma (odatda 3–5 yoshgacha):

·        “Katta, chiroyli ko‘zlar” – ko‘z olmasi kattalashgan, ayniqsa rago‘vitsa (“sigir ko‘zi” kabi).

·        Rago‘vitsaning xiralashishi – shaffof o‘rniga mutli, kulrang rangda.

·        Yorug‘likdan qo‘rqish – bola yorug‘likka qarshi yuzini buradi, kuchli yorug‘likda yig‘laydi.

·        Ko‘z yoshlanishi va kiprik spazmi (blefarospazm).

·        Bezorilik, yomon uyqu, ovqatni rad etish – ko‘z og‘rig‘i bilan bog‘liq.

Ikkilamchi glaukoma:

Ko‘pincha oldindan ma’lum bo‘lgan ko‘z muammosi fonida yuz beradi:

·        “Tuman”, “to‘r”, yoki yorug‘lik manbalarining atrofida rangli halqa ko‘rish” bilan bog‘liq shikoyatlar.

·        Ko‘rishning pasayishi – bola ko‘zlarini qisadi, narsalarni yaqin tutadi, o‘qishda satrlarni yo‘qotadi.

·        Ko‘z qizarishi, bosh og‘rig‘i, ko‘zdagi og‘riq.

·        Ba’zan – ko‘z kattalashishi va rago‘vitsaning xiralashishi (kichik bolalarda).

Muhim: kichik bolalarda shikoyatlar bo‘lmasligi mumkin – glaukoma ko‘pincha ko‘z tekshiruvlarida aniqlanadi.

Ehtimoliy sabablar:

Tug‘ma glaukoma:

Ko‘zning drenaj tizimi tug‘ilishdan oldin noto‘g‘ri shakllangan. Ko‘pincha irsiylik, homilalik davridagi og‘ir infeksiyalar va toksik ta’sirlar bilan bog‘liq.

Ikkilamchi glaukoma:
Boshqa kasalliklar yoki muolajalar natijasida yuzaga keladi:

·        operatsiyalar va tug‘ma katarakta, ko‘z jarohatlari;

·        yallig‘lanishlar (uveit), ko‘z o‘smalari;

·        uzoq muddat steroid qabul qilish, og‘ir retina ajralishi va ishemiya.

Eslatma: har doim asosiy sababni aniqlash va davolash kerak, faqat yuqori ko‘z bosimi bilan cheklanmaslik.

4. Qaysi yoshda ko‘proq tashxis qo‘yiladi?

Tug‘ma glaukoma:

·        Ko‘pincha hayotning ilk oylarida seziladi, ba’zan tug‘ruqxonada aniqlanadi.

·        Gidroftalmning klassik belgilariga odatda 3–5 yoshgacha duch kelinadi.

Ikkilamchi glaukoma: har qanday yoshda, sababiga bog‘liq:

·        Tug‘ma kataraktaga operatsiyadan keyin – ko‘pincha hayotning dastlabki yillarida;

·        Travmatik glaukoma – maktab yoshidagi bolalar va o‘smirlarda;

·        Steroidga bog‘liq glaukoma – faol davolash davrida (har qanday yoshda).

Har qanday mamlakatda, jumladan O‘zbekistonda ham, tashxis ko‘rish tezligi ko‘proq bolani erta bolalar oftalmologiga ko‘rsatishga bog‘liq.

Bolani qo‘llab-quvvatlash / Bolaga yordam berish

·        Eng kichik shubha bo‘lsa (katta, mutli ko‘zlar, yorug‘likdan qo‘rqish, doimiy ko‘z yoshlanishi, “tuman” yoki og‘riq shikoyatlari) – zudlik bilan bolalar oftalmologiga, yaxshisi ixtisoslashtirilgan markazga murojaat qiling.

·        Agar bola xavf guruhiga kirsa (tug‘ma katarakta, o‘tkazilgan uveit, ko‘z jarohati, uzoq steroid qabul qilgan) – muntazam tekshiruvlar har 3 oyda yoki shifokor ko‘rsatmasiga binoan, hatto ko‘rish to‘liq normal bo‘lsa ham.

·        Tomchilarni o‘zingiz bekor qilmaslik yoki dozani o‘zgartirmaslik – faqat shifokor doza va sxemani tuzatishi mumkin.

·        Eslab qoling: bolalarda davolash faqat tomchilar yoki operatsiyadan iborat emas, balki quyidagilarni ham o‘z ichiga oladi:

o   Ko‘rishni korreksiya qilish (ko‘zoynaklar, kontakt linzalar);

o   Ambliopiya bilan kurashish (oklyuziya, yopishmalar, mashqlar);

o   Zarurat bo‘lsa – fizioterapiya va ko‘rishning neyrotrofik qo‘llab-quvvatlashi shifokor ko‘rsatmasiga binoan.

Eslab qolish muhim!

·        Bolalarda glaukoma “o‘sib ketmaydi” va “o‘tlar” yoki vitaminlar bilan davolanmaydi. Bu – surunkali kasallik, tizimli kuzatuvni talab qiladi.

·        Yo‘qolgan ko‘rish nervi tolalari qaytarib tiklanmaydi. Davolashning maqsadi – keyingi zararni to‘xtatish, allaqachon o‘lgan tolalarni tiklash emas.

·        Har qanday belgi paydo bo‘lsa:

o   ko‘z qizarishi,

o   yorug‘likdan qo‘rqish,

o   ko‘z yoshlanishi,

o   “tuman” ko‘rish shikoyati,

o   ko‘zdagi og‘riq,

o   tez ko‘rishning pasayishi – safarni kechiktirmay, bir necha kun ichida oftalmologga borish, og‘ir og‘riq yoki tez pasayish bo‘lsa – darhol shifoxonaga murojaat qilish kerak.

·        Hatto muvaffaqiyatli operatsiyadan keyin ham, glaukoma bilan bolalar – doimiy kuzatuv ostida bo‘lishi, rejalashtirilgan tekshiruvlarni o‘tkazishi va ba’zan umrbod gipotenziv terapiyani davom ettirishi kerak.

·        - Yashash joyidagi davolash-profilaktika muassasalarida malakali bolalar oftalmologi, psixonevrolog va logoped maslahat beradi.

·        - Pedagogik yordam (tiflopedagog bilan mashg‘ulotlar) 3 yoshdan boshlab ixtisoslashtirilgan muassasalarda — maktabgacha ta’lim tashkilotlari hamda ta’lim muassasalarida amalga oshiriladi. Shuningdek, agar bolada ikki tomonlama ko‘rish qobiliyati buzilishi aniqlangan bo‘lsa, pedagogik yordam maktabgacha ta’lim tashkilotlarining inklyuziv guruhlari va umumta’lim muassasalarining inklyuziv sinflarida ham tashkil etiladi.

·        -  Yuqoridagi muassasalarga rasmiylashtirish uchun psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyadan xulosa olish talab etiladi. Komissiyadan o‘tish uchun ariza “Inson” ijtimoiy markazlari orqali amalga oshiriladi.