Bu nima:

Nistagm – bola nazorat qila olmaydigan ko‘zlarning beixtiyor, ritmik harakatlari (chapga-o‘ngga, yuqoriga-pastga yoki aylana bo‘ylab).
Natijada tasvir titraydi, miyaga xira rasm yetib boradi va ko‘rish zo‘riqish bilan shakllanadi.

Asosiy belgilar:

Kichik bolada ko‘zlar “qochib yuradi”, u o‘yinchoqqa nigohini yaxshi qaratolmaydi, tez-tez ko‘zini qisadi yoki uzoq vaqt “yon tomonga” qarab turadi. Bola boshini doim bir sevimli tomonga egib yoki burib qarashi mumkin — bu holatda ko‘z harakatlari sustlashadi va unga ko‘rish osonroq bo‘ladi.

Kattaroq bolalarda esa “harflar titrayotgandek” ko‘rinishi, o‘qishda tez charchash, bosh aylanishi haqida shikoyatlar paydo bo‘ladi, shuningdek qiyshiq ko‘zlik va “yalqov ko‘z” (ambliopiya) kuzatilishi mumkin.

Ehtimoliy sabablar:

Chaqaloqlarda nistagm ko‘pincha ko‘z (tug‘ma katarakta, to‘r parda kasalliklari, albinizm, zaif ko‘rish nervi, kuchli yaqin yoki uzoqdan ko‘rish) yoki asab tizimi (homiladorlik va tug‘ruqdagi gipoksiya, miya nuqsonlari, o‘smalar, gidrotsefaliya, BSF) bilan bog‘liq.

Oilaning bir nechta a’zolarida "ko‘zlar qaltiraydigan" irsiy variantlar ham mavjud.

Maktab o‘quvchilari va o‘smirlarda nistagm bosh jarohati, ichki quloq kasalliklari, tarqoq skleroz, insult, og‘ir zaharlanishlar yoki ba’zi dorilar fonida paydo bo‘lishi mumkin.

Qaysi yoshda ko‘proq tashxis qo‘yiladi:

Tug‘ma (infantil) nistagm odatda 2-4 oyligida, bola onasining yuziga va o‘yinchoqlariga ishonch bilan qarashi kerak bo‘lganda seziladi.

Og‘ir ko‘z kasalliklarida sensor nistagm ko‘pincha hayotning birinchi yilida aniqlanadi. Shifokorlar orttirilgan shakllarni ko‘pincha katta maktabgacha va maktab yoshidagi bolalarda aniqlaydilar, bunda bolaning o‘zi "qaltiragan rasm" va o‘qish va yozishda qiyinchiliklardan shikoyat qila boshlaydi.

Bolani qo‘llab-quvvatlash:

Asosiysi, kutish emas, balki bolani iloji boricha ertaroq bolalar oftalmologi va nevrologiga ko‘rsatishdir. To‘liq tashxis qo‘yish (ko‘zoynak/linzalar, to‘r pardani tekshirish, zarur bo‘lsa MRT) va asosiy sababni davolash, ba’zan ko‘z mushaklarini operatsiya qilish kerak. Ko‘zni ehtiyot qilish, bog‘cha/maktab bilan bolaga doskaga yaqinroq joy va tayanch haqida kelishib olish, O‘zbekistondagi ixtisoslashtirilgan bolalar oftalmologiya markazlariga murojaat qilish muhimdir.

Eslab qolish muhim!

Nistagm hayot uchun xavfli emas, ammo shifokor yordamisiz qolsa, bolaning ko‘rish qobiliyati va o‘ziga bo‘lgan ishonchiga jiddiy zarar yetkazishi mumkin. Bu “kosmetik muammo” ham emas, “shunchaki asab” bilan bog‘liq holat ham emas — bu ko‘zlar va/yoki asab tizimi yordamga muhtoj ekanini bildiruvchi jiddiy signal.

Agar o‘z vaqtida tekshiruvdan o‘tilsa, to‘g‘ri ko‘zoynak yoki linzalar tanlansa, bola bilan muntazam shug‘ullanilsa va zarurat bo‘lsa operatsiya qilinsa, nistagmi bor bolalarning aksariyati odatdagidek o‘qiydi, o‘rganadi, telefonlardan foydalanadi va to‘laqonli hayot kechiradi.

-Yashash joyidagi davolash-profilaktika muassasalarida malakali bolalar oftalmologi, psixonevrolog va logoped maslahat beradi.

-Pedagogik yordam (tiflopedagog bilan mashg‘ulotlar) 3 yoshdan boshlab ixtisoslashtirilgan muassasalarda — maktabgacha ta’lim tashkilotlari hamda ta’lim muassasalarida amalga oshiriladi. Shuningdek, agar bolada ikki tomonlama ko‘rish qobiliyati buzilishi aniqlangan bo‘lsa, pedagogik yordam maktabgacha ta’lim tashkilotlarining inklyuziv guruhlari va umumta’lim muassasalarining inklyuziv sinflarida ham tashkil etiladi.

-Yuqoridagi muassasalarga rasmiylashtirish uchun psixologik-tibbiy-pedagogik komissiyadan xulosa olish talab etiladi. Komissiyadan o‘tish uchun ariza “Inson” ijtimoiy markazlari orqali amalga oshiriladi.